IRAN: TAIFA LINALOLIPIGA HATUA KUBWA MBELE LICHA YA VIKWAZO VIKALI VYA KIUCHUMI.

Na Masudi Rugombana.

Iran, taifa linalopatikana katika eneo la kimkakati la Magharibi ya bara la Asia kati ya bahari mbili Muhimu za Arabian na Caspian linapakana na mataifa saba ambayo ni Iraq na Uturuki kwa upande wa magharibi na kaskazini Magharibi, Armenia na Azerbaijan kwa Upande wa Kaskazini, Turkmenstan kwa upande wa Kaskazini Mashariki, Afghanistan kwa upande wa Mashariki na Pakistan kwa upande wa kusini Mashariki.

Taifa hilo la kiajemi linaloshika nafasi ya 19 Duniani kwa  ukubwa wa eneo la kilomita za mraba 1,648,195 limebarikiwa utajiri mkubwa wa maliasili ambazo ni mafuta (petroleum), gesi asilia( natural gas), Makaa ya mawe (coal) pamoja na madini ya chromium, copper, iron ore, lead, manganese, zinc na sulfur.

Iran ni Jamhuri ya Kiislam yenye kuongozwa kwa kufuata misingi ya sharia za kiislam chini ya kiongozi wa Kidini Ayatollah Sayyid Ali Khamenei aliyechukua madaraka mnamo tarehe 4 June, 1989 mara tu baada ya kufariki kwa kiongozi na muasisi wa mapinduzi matukufu ya Kiislam ya mwaka 1979  Sayyid Ruhollah Musavi Khomeini aliyefariki tarehe 3 June, 1989. Ayatollah Sayyid Ali Khamenei ndiye kiongozi mkuu wa nchi na amiri jeshi mkuu ( commander-in-chief )
 wa vikosi vyote vya ulinzi na usalama vya Iran. Kiongozi wa Shughuli za Serikali ni Rais ambaye huchaguliwa na wananchi kwa njia ya kidemokrasia kupitia sanduku la kura mara moja kila baada ya miaka minne. Rais wa sasa wa Iran anaitwa Hassan Rouhani.

Iran ni taifa la pili lenye nguvu kubwa za kijeshi katika eneo la mashariki ya kati baada ya Uturuki, linashika nafasi ya kumi na nne Duniani likiwaacha nyuma mahasimu wake wakuu Israel inayoshika nafasi ya kumi na saba na Saudi arabia inayoshika nafasi ya ishirini na tano (hii ni kwa mujibu wa rank za global fire power kwa mwaka huu wa 2019).

Tofauti na mataifa mengine ya mashariki ya kati, Iran ni taifa lenye uzoefu mkubwa wa kupigana vita vya muda mrefu bila kusaidiwa na mataifa mengine sambamba na kupigana vita mbadala (proxy war) za muda mrefu tena kwa mafanikio makubwa dhidi ya mahasimu wake Marekani, Israel na Saudi Arabia katika eneo lote la mashariki ya kati kuanzia Syria, Lebanon, Israel/Palestina, Iraq na Yemen ikifadhili na kutoa mafunzo ya kijeshi kwa makundi ukombozi ya wapiganaji ya Hamas, Hizbullah, Hauth na Makundi makubwa ya wapiganaji wa Kishia ya Mahd na Badr nchini Iraq ambayo yalipigana kwa mafanikio makubwa sambamba na jeshi la Iraq dhidi ya kundi la Kigaidi la Islamic State lililokuwa likifadhiliwa na kupewa mafunzo kijeshi na mataifa ya Qatar, Saudi Arabia, Israel na Uturuki.

Ni ufadhili na mafunzo ya kijeshi ya Iran ndiyo yaliyoliwezesha kundi la Hizbullah kuyashinda na kuyatimua majeshi ya Israel katika eneo la kusini mwa Lebanon katika vita iliyojulikana kama South Lebanon conflict au Security zone conflict iliyopiganwa kwa muda wa miaka kumi na tano (1985-2000). Pia ni ufadhili na mafunzo hayo hayo ya kijeshi kutoka Iran yaliyoliwezesha kundi la Hizbullah kuipeleka puta Israel katika vita baina yao iliyopiganwa mwaka 2006 kati ya July 12 hadi August 14. Vita hii inajulikana huko nchini Israel kwa lugha kiebrania kama Milhemet Levanon HaShniya ikimaanisha vita ya pili ya Lebanon (Second Lebanon War) iliyopelekea vifo vya makomandoo 121 wa Israel na wanamgambo wa Hizbullah 250. Ni katika vita hii ndipo baraza la usalama wa umoja wa mataifa lilipoingilia kati kwa kusimamia makubaliano ya kusitisha vita ikiwa ni pamoja na kupeleka askari wa kulinda amani wa Umoja wa mataifa na jeshi la Lebanon kushika udhibiti katika maeneo yaliyokuwa yakishiliwa na  Hizbullah baada ya vikosi vya Hizbullah kutakiwa kujiondoa katika maeneo hayo.

Ni ufadhili wa Iran ndio ulioanzisha na kuimarisha kundi la Hamas huko ukanda wa Gaza mnamo mwaka 1985. Ni mafunzo ya kijeshi ya Iran na msaada wa silaha ndio unaolipa nguvu kubwa tawi la kijeshi la Hamas la Izzudin al Qassam na kuwaibua makamanda shupavu wa Kipalestina kama vile Mohammed Deif (Abuu Khalid) na Marwan Issa. Ni mipango iliyokwenda shule ya Iran iliyoliwezesha kundi la Hamas kutembeza kipigo cha mbwa koko kupitia mashambulizi ya kustukiza dhidi ya askari wa Israel na Walowezi wa Kiyahudi huko Gaza hadi kupelekea Waziri mkuu wa Israel Jenerali Ariel Sharon kuyaondoa majeshi ya Israel pamoja na Walowezi wa Kiyahudi huko Gaza mnamo mwaka 2005 ikiwa ni pamoja na kubomoa nyumba za Walowezi hao.

Ni ufadhili wa Iran pamoja na mafunzo ya kijeshi ndio umeifanya Saudi Arabia iliyotangaza kuwa itashinda vita vya Yemen ndani ya mwezi mmoja mwaka 2015 kushindwa kutekeleza azma yake na kujikuta ikiendelea kupigana vita bila mafanikio kwa muda wa miaka mitano sasa dhidi ya Wapiganaji wa Houthi huko Yemen licha ya kupewa misaada lukuki ya kiintelijensia na Mataifa ya Israel na  Marekani. Yaani Saudi Arabia inatia huruma kwa namna drone za wapiganaji wa Houth ambazo zinatengenezwa nchini Iran zinavyowachapa ndani ya Saudia kila kukicha.

Kinachowaumiza vichwa maadui wa Iran ni kwamba silaha inazotumia Iran katika hizo vita zote zinatengenezwa nchini Iran na wataalamu ambao ni raia wa Iran tena kwa teknolojia yao wenyewe Wairan. Mifumo ya Ulinzi wa anga ya Iran ya Khordad 3, Khordad 15 advance Air defense System na Bavar 373 ni tishio kubwa kwa ndege vita za maadui. Marekani ilionja makali ya mfumo wa Ulinzi wa anga wa Iran pale ndege yake ghali zaidi isiyokuwa na rubani (UAV) au ukipenda unaweza kuiita drone aina ya RQ-4A Global Hawk yenye thamani ya Dola za kimarekani milioni 222 ilipodunguliwa mara tu ilipojaribu kuingia kwenye anga ya Iran kupitia mlango bahari wa Hormuz.  Thamani ya hiyo drone iliyodunguliwa na kombora aina ya Sayyad 3 lililovurumishwa kutoka kwenye mfumo wa ulinzi wa anga wa Khordad 3 ni sawa na ndege mbili za kizazi cha tano za F-35C stealth fighter.

Iran imepata mafanikio makubwa katika nyanja mbalimbali licha ya vikwazo vikali vya kiuchumi ilivyowekewa na Umoja wa Mataifa, Marekani na nchi za Ulaya Magharibi. Mafanikio hayo yametokana na taifa hilo kuwekeza zaidi katika Elimu hatua ambayo imewawezesha kupata wataalamu wengi katika fani mbali mbali hivyo kujitosheleza katika sekta mbalimbali kuanzia elimu, afya, kilimo, viwanda, nishati, madini n.k.

Leo hii Iran inatengeneza Magari yao wenyewe kuanzia ya kijeshi hadi ya kiraia tena ya kisasa, vifaru, Nyambizi, ndege za kivita na kiraia zikiwemo ndege zisizokuwa na rubani (UAV/Drones)makombora ya masafa mafupi, masafa ya kati na masafa marefu, Rockets kwa ajili ya mambo ya utafiti wa anga za mbali, meli za kivita na meli za kiraia, simu za mikononi (Smartphones) pamoja na vifaa tiba vya aina mbalimbali. Ikiwa na asilimia ishirini (20%) ardhi yenye rutuba, Iran ni mzalishaji na msambazaji mkubwa wa chakula katika eneo lote la Mashariki ya kati na katikati ya bara la Asia.

Nyambizi ya Iran inayoitwa Fateh ni mojawapo ya zana za kivita
 zinazotengenezwa nchini Iran.

Mafanikio inayopata Iran katika nyanja mbalimbali licha ya vikwazo vikali inavyowekewa kila kukicha yanatufundisha kuwa kila palipo na changamoto ndipo inapopatikana njia ya mafanikio.

Ukinakili Makala zangu kumbuka kufanya acknowledgment.
© Copy rights of this article reserved
®Written by Masudi Rugombana

Napatikana kupitia simu namba

+255743 184 044.
Email: masudirugombana@gmail.com

MAUAJI YA QASSEM SOLEIMAN NA HATMA YA USALAMA KATIKA ENEO LA MASHARIKI YA KATI.

Na Masudi Rugombana

Mnamo tarehe 03 January 2020, jeshi la anga la Marekani (USAF) likitumia ndege yake hatari isiyokuwa na rubani (Unmanned Aerial Vehicle-UAV) aina ya MQ-9 Reaper, kwa amri ya Rais Donald Trump lilimuua Major General Qassem Suleiman, kamanda wa ngazi ya juu katika jeshi la Ulinzi wa mapinduzi ya Kiislam ( The Islamic Revolutionary Guard Corps- IRGC) aliyekuwa akiongoza tawi la kijeshi  la Quds (Jerusalem) linalohusika na oparesheni maalumu katika vita visivyo vya kawaida (unconventional warfare) nje ya Iran na shughuli za upelelezi wa kijeshi (military intelligence operations) nje na ndani ya Jamhuri ya Kiislam ya Iran.

Major General Qassem Suleiman

Qassem Suleiman ambaye vyombo vya habari vya magharibi vimembatiza jina la " the shadow commander" kutokana na umahiri wake wa kuongoza,  kupanga na kutekeleza mashambulizi dhidi ya maslahi ya Marekani na washirika zake katika eneo lote la mashariki ya kati kupitia vita vya kiwakala ( Proxy war), aliuawa nje kidogo ya uwanja wa ndege wa Kimataifa wa Baghdad nchini Iraq alipokuwa kwenye ziara ya kikazi. Kamanda Suleiman aliingia Iraq akitokea nchini Syria akisafiri kwa kutumia ndege ya abiria aina ya Airbus A320 mali ya kampuni binafsi ya usafiri wa anga ya Cham Wings Airlines  yenye makao yake makuu jijini Damascus nchini Syria.

Aliingia kwenye uwanja wa ndege wa Damascus akitumia gari yenye vioo vya giza( dark-tinted glass) akifuatana na askari wanne wa kikosi cha Ulinzi wa Mapinduzi (IRGC). Suleiman na askari wake wanne hawakuwa wamesajiliwa kwenye fomu ya usajili wa abiria ( passenger manifest form ) na gari aliyopanda Soleiman lilisimama moja kwa moja kwenye ngazi ya kupandia ndani ya ndege ( staircase ) ambapo Soleiman na wenzake walipanda ndege tayari kuelekea jijini Baghadad. Waliwasili Kwenye uwanja wa ndege wa kimataifa wa Baghdad saa sita na nusu usiku na kupokelewa na naibu kiongozi wa kundi la Wapiganaji la al-Hashd al-Shaabi (Popular Mobilazation Forces-PMF) Abu Mahdi al Muhandis akifuatana na viongozi wenzake wanne. Msafara wao uliokuwa na magari mawili ulishambuliwa kwa kombora lililorushwa kutoka kwenye ndege isiyokuwa na rubani mara tu baada ya kutoka nje ya uwanja wa ndege wa kimataifa wa Baghdad na hivyo kupelekea kifo cha Soleiman na wenzake kumi akiwemo mshirika wake Abu Mahdi al Muhandis.

Kamanda Soleiman alipanga kufanya mazungumzo na viongozi wa kisiasa ikiwa ni katika juhudi za kumuunga mkono Waziri mkuu wa Iraq bwana Adil Abdul-Mahdi al-Muntafiki anayekabiliwa na maandamano ya wananchi wanaotaka aondoke madarakani kufuatia hali ngumu ya maisha inayotokana na kuyumba kwa uchumi wa Iraq. Pia Waziri mkuu Mahdi alithibitisha kuwa alipanga kukutana na Kamanda Suleiman ili kujadili namna ya kumaliza msuguano wa muda mrefu baina ya Mataifa ya Iran na Saudi Arabia muda mfupi kabla hajauawa.

Marekani, taifa tajiri lenye nguvu kubwa kiuchumi na kijeshi  kuliko taifa lolote Duniani imetetea uamuzi wa kumuua Major General Qassem Suleiman kwa kusema kwamba mauaji ya Soleimani yalikuwa ni jaribio la kuzuia mashambulizi dhidi ya balozi za Marekani, wanajeshi wake pamoja na wanadiplomasia katika eneo lote la Mashariki ya kati. Uamuzi wa Marekani kuwauwa Qassem Suleiman na Abu Mahdi Al Muhandis ni jambo la hatari linaloendelea kusababisha mtikisiko mkubwa katika mataifa ya Iran, Iraq na eneo zima la mashariki ya kati kiasi cha kukaribia kusababisha vita kamili baina ya Iran na Marekani na wakati huo huo tukishuhudia kuathirika kwa uhusiano wa kiulinzi na kidiplomasia baina ya Marekani na Iraq.

Ni nani huyu Abu Mahdi al Muhandis aliyeuawa sambamba na Major General Qassem Suleiman?

Jina lake halisi ni Jamal Jaafar Muhammad Ali Al Ibrahim. Alizaliwa kwenye mji wa Basra kusini mwa Iraq tarehe 01 Julai mwaka 1954. Baba yake ni raia wa Iraq na mama yake ni raia wa Iran, mke wake pia ni raia wa Iran. Ni msomi katika fani ya uhandisi ( Engineering) aliyohitimu mnamo mwaka 1977, pia ana Shahada ya uzamivu (PhD) ya Sayansi ya siasa. Nchini Iran anajulikana sana kwa jina la Abu Mahdi al Muhandis.

Mara tu baada ya kuhitimu masomo ya uhandisi, alijiunga na Dawah party, chama cha kisiasa kilichokuwa kikipinga serikali ya rais Sadam Hussein, mwaka 1979 wakati utawala wa Sadam Hussein ulipowahukumu adhabu ya kifo wafuasi wengi wa chama cha Dawah, Abu Mahdi alikimbilia Iran ambapo baadae alipewa uraia na kupatiwa mafunzo ya kijeshi kutoka jeshi la Ulinzi wa mapinduzi ya Kiislam (IRGC).

Mara baada ya kuhitimu mafunzo alianza rasmi kufanya kazi na IRGC tawi la Kuwait ambapo mwaka 1983 Abu Mahdi al Muhandis alishiriki kikamilifu katika mashambulizi ya mabomu dhidi ya balozi za Marekani na Ufaransa nchini Kuwait katika kile kilichoelezwa kuwa ni kuishikisha adabu Kuwait, Marekani na Ufaransa dhidi ya hatua zao za kuiunga mkono Iraq wakati wa vita baina ya Iraq na Iran ya mwaka 1980-1988. Abu Mahdi akishirikiana na raia wanne wa Lebanon alishiriki kuiteka ndege ya abiria ya Kuwait (Kuwait Airliner)  iliyokuwa ikitokea Kuwait City kuelekea Karachi nchini Pakistan siku ya tarehe 3 December 1984 na kuilekeza Tehran nchini Iran. Lengo la utekaji wa hiyo ndege lilikuwa ni kuishinikiza serikali ya Kuwait kuwaachia wanaharakati 17 wa Kishia iliyokuwa ikiwashikilia.

Kuwait ilimuhukumu adhabu ya kifo Abu Mahdi al Muhandis bila ya kuwepo mahakamani kwani alikuwa tayari amesharejea nchini Iran kwa tumia hati ya kusafiria (passport) ya Pakistan. Baada ya kurejea Iran,  aliteuliwa kuwa mshauri wa kijeshi wa Quds force, tawi la kijeshi la IRGC. Ni hapo ndipo alipofahamiana na Kamanda Qassem Suleiman. Abu Mahdi al Muhandis alirejea nchi Iraq mwaka 2003 kufuatia uvamizi wa kijeshi wa Marekani uliohitimisha utawala wa miaka 24 wa Saddam Hussein al Tikrit ambapo aliteuliwa kuwa mshauri wa Masuala ya Usalama wa Waziri mkuu wa Iraq Ibrahim al Jaafari.
Ni mwaka huo (2003) ndipo alipoanzisha na kuongoza kundi la wapiganaji wa kishia la  Kata'ib Hezbollah ambalo  kwa sasa ni mojawapo katika matawi ya kijeshi ya Popular Mobilization Forces (PMF).

Mwaka 2006 Abu Mahdi al Muhandis alipobaini kuwa tayari ameshatambuliwa na maofisa usalama wa Marekani kuwa ndiye aliyekuwa mpangaji mkuu wa mashambulizi katika balozi za Marekani na ufaransa nchini Kuwait, haraka sana aliondoka nchini Iraq na kurejea tena nchini Iran. Alirejea tena nchini Iraq mwaka 2011 kufuatia kujiondoa kwa sehemu kubwa ya vikosi vya Marekani nchini humo.

Mwaka 2014 alikuwa ni miongoni mwa waasisi wa kundi la Popular Mobilazation Forces lililoanzishwa mahususi kwa ajili ya kuyaunganisha makundi ya Wapiganaji wa kishia ili kukabiliana na kundi la kigaidi la Kiwahabi la Islamic State ambalo lilikuwa tayari likishikilia sehemu kubwa ya ardhi ya Iraq. Baada ya kufanikiwa kulishinda kundi la kigaidi la Islamic state, PMF ilitambuliwa rasmi kama tawi la jeshi la Iraq linalowajibika moja kwa moja kwa Waziri mkuu na wapiganaji wake kulipwa mishahara sawa na wale wa jeshi kuu la Iraq.

Mpaka umauti unamkuta, alikuwa ni Naibu kiongozi mkuu wa kundi la PMF na pia katibu mkuu wa kundi la wapiganaji wa Kishia la Kata'ib Hezbollah. Hivyo basi katika lile shambulizi la ndege isiyokuwa na rubani Marekani ilifanikiwa kuwaua watu wawili iliyokuwa ikiwawinda sana na pia watu muhimu wenye ushawishi mkubwa sana nchini Iran na Iraq.

Athari za mauaji ya Qassem Suleiman na Abu Mahdi al Muhandis.
 1. Kuibuka kwa kitisho cha vita kamili kati ya Marekani na Iran. Ni baada ya Iran kuapa kuwa ingelipiza kisasi na Marekani kupitia Rais Donald Trump kutishia kushambulia maeneo muhimu 52 ya kihistoria nchini Iran ikiwa tu Iran itathubutu kujibu Mashambulizi. Iran nayo ilijibu kwa kuionya Marekani kuwa kama itathubutu kushambulia maeneo yake ya kihistoria basi na yenyewe itashambulia maeneo muhimu 36 yenye maslahi ya Marekani katika Mashariki ya kati.

 Pamoja na kitisho hicho cha Trump, Iran haikurudi nyuma badala yake siku ya tarehe 8 January 2020 saa saba usiku sawa na muda ule ule aliouwa Kamanda Qassem Suleiman, ilitekeleza mashambulizi mazito ya makombora ya kibalistic ya masafa ya kati na kupelekea uharibifu mkubwa kwenye kambi za jeshi la Iraq zinazotumiwa na vikosi vya Marekani za Ain al Assad mkoani Anbar na kambi moja ya kijeshi iliyopo Elbil mji mkuu wa Jimbo la Kurdistan katika operation iliyopewa jina la Shujaa Soleiman (Operation Martyr Soleimani)

 Kambi zote mbili ni kubwa na muhimu sana kwa vikosi vya Marekani na zimeshawahi kutembelewa na viongozi wa Sasa wa Marekani akiwemo Rais Donald Trump na Makamu wake Mike Pence. Iran ilidai kuuawa askari 80 wa Marekani na kujeruhi wengine 200 , huku Marekani na Iraq zikikanusha na kusisitiza kuwa hapakuwa na madhara yeyote kwa askari wake.

 Siku kumi baada ya kushambuliwa hatimaye wizara ya Ulinzi ya Marekani (Pentagon) imethibitisha kuwa askari wake 11 wanapatiwa matibabu nchini Kuwait na Ujerumani kutokana na majeraha yaliyotokana na vishindo vya makombora ya Iran (Concussion). Ikimbukwe kuwa Iran iliijulisha serikali ya Iraq masaa kadhaa kabla ya kutekeleza mashambulizi hatua ambayo ilisaidia sana kupunguza idadi ya majeruhi. Labda walikusudia zaidi kuharibu miundombinu badala ya kupoteza maisha ya watu.

 Kinyume na matarajio ya wengi, Marekani haikujibu mashambulizi ya Iran kama ilivyoahidi badala yake Rais Donald Trump aliahidi kuimarisha vikwazo. Uamuzi wa Marekani kutojibu mashambulizi umesaidia sana kuepusha vita. Inawezekana Marekani iliogopa kuingia vitani kwa sasa dhidi ya Iran kwa sababu zifuatazo

 • Wananchi wa Iran walishakuwa kitu kimoja, wakiunganishwa na Mauaji ya Kamanda wao mpendwa Qassem Soleiman. Ushahidi ni namna walivyojitokea kwa mamilioni kuomboleza kifo chake huku wakitamka (chanting) maneno yenye kuhamasisha mshikamano na uzalendo kwa Taifa lao. Hivyo basi taifa zima la Iran lilikuwa na ari ya kuingia vitani, walishajipanga na kujengwa kisaikolojia kuikabili Marekani. Hapakuwa na mgawanyiko baina ya Wananchi na serikali yao.

 • Marekani yenyewe haikuwa imejipanga kuingia vitani ghafla dhidi ya Iran. Hata  washirika wake Uingereza na Ufaransa pia hawakuwa tayari kwa sababu ni suala lilioibuka ghafla kufuatia uamuzi wa Trump kuidhinisha mauaji ya Kamanda Soleiman.

 • Marekani isingeweza kuingia vitani (Iliogopa) kwa sababu mazingira ya uwanja wa vita hayakuwa rafiki na mpaka sasa bado hayajawa Rafiki. Kwa sababu turufu ya Ushindi wa Marekani dhidi ya Iran inategemea uthabiti wa amani ya Iraq na Afghanistan nchi ambazo ndio hasa Marekani inazitegemea kama sehemu ya kuweka miguu wakati wa mapigano yake na Iran. Kwa kifupi ni kwamba Marekani haiwezi kuingia vitani hali ya kuwa nchini Iraq inashambuliwa na Wapiganaji wa Kishia na kule Afghanistan inashambuliwa na wapiganaji wa Taleban. Hapo itakuwa sio vita bali ni vurugu zitakazokuwa hazina mwisho.

 • Shinikizo kutoka kwa washirika wake wa Mashariki ya kati (Kuwait, Oman, Bahrain, Qatar na Saudi Arabia). Ni wazi kuwa nchi hizo zingekuwa katika wakati mgumu zaidi, kwani mvua za makombora kutoka Iran zisingewaacha salama. Hii ni kwa sababu licha ya mataifa hayo kuitegemea Marekani kiulinzi lakini bado hayana mifumo imara ya kuzuia mvua za makombora ya kibalistic kutoka Iran. Hivyo basi nchi hizo zingepata maafa makubwa ya kupoteza watu na uharibifu mkubwa wa miundo mbinu.

 2. Iran kutangaza kutozingatia makubaliano yaliyopo kwenye mkataba wa nyuklia wa JCPOA.
Ni Uamuzi hatari zaidi uliochukuliwa na Iran baada ya                                  kuchukizwa na mauaji ya Kamanda Soleiman.
Tayari Rais Hassan Rouhan ameshatangaza Kuwa nchi yake itarutubisha Uranium zaidi ya kiwango kilichokubaliwa kwenye mkataba wa JCPOA. Hii inamaanisha kuwa huenda Iran inakusudia kutengeneza mabomu ya nyuklia, hatua ambayo ni kitisho kikubwa kwa maadui zake wakuu katika eneo la Mashariki ya kati ambao ni Israel na Saudi Arabia. Hali hii inaweza kusababisha ushindani wa kumiliki silaha za nyuklia katika eneo la Mashariki ya kati jambo ambalo linaweza kusabisha hatari ya kusambaa hovyo kwa hizo silaha na hatimaye kuingia kwenye mikono isiyo salama.

 3. Uwezekano wa kuibuka upya kwa makundi hatari ya kigaidi ya kisalafi na kiwahabi mfano wa Islamic state na vita vya Kiraia nchini Iraq.
 Hii ni kutokana na uamuzi wa Iraq kutaka Marekani na mataifa  ya kigeni kuondoa askari wake nchini humo baada ya kuchukizwa na uamuzi wa Marekani kuwaua makamada Qassem Suleiman na  Abu Mahdi al Muhandis.

 Ikumbukwe kuwa kundi la Islamic state liliibuka nchini Iraq mwaka 2014 na kusambaa hadi Syria kutokana na vurugu zilizosababishwa na tofauti za kimadhehenu baina ya Waislamu wa madhehebu ya Suni na shia mara baada ya Marekani kujiondoa Iraq mwaka 2011. Hofu nyingine inayoweza kusababishwa na kuondoka kwa vikosi vya Marekani huko Iraq ni kuibuka kwa vita vya kuwania udhibiti wa madaraka nchini Iraq baina ya Jeshi la Iraq linalopatiwa mafunzo na Marekani na Makundi ya wapiganaji wa Kishia yanayofadhiliwa na Iran.

 Hivyo basi kuondoka kwa vikosi vya Marekani nchini Iraq kunaweza kusababisha janga kubwa la kibinadamu linaloweza kuleta athari mbaya hadi kwenye mataifa jirani na Iraq. Iraq inapaswa kutazama kwa makini zaidi uamuzi wa kuyaondoa majeshi ya Marekani nchini humo.

 4. Mauaji ya Qassem Soleiman yanapaswa kuwa funzo kwa Iran.
 • Kuuawa kwa Major General Qassem Suleiman na kamanda Abu Mahdi al Muhandis ni ushindi kwa intelijensia ya Marekani na pigo kubwa kwa intelijensia ya Iran. Pengo la Qassem Suleiman ndani ya kikosi cha Quds na Pengo la Abu Mahdi al Muhandis ndani ya PMF sio rahisi kuzibika.

 Pamoja na kwamba kundi la PMF lina maofisa wengi wa ngazi za juu waliopata mafunzo ya kijeshi nchini Iran, lakini Abu Mahdi al Muhandis ndiye aliyekuwa kinara na msimamizi mkuu wa maslahi na ushawishi wa Iran ndani ya Iraq, kwa kushirikiana na Qassem Soleiman walifanikisha kupeleka maelfu ya wapiganaji wa kishia nchini Syria hivyo kuchangia kwa asilimia kubwa ushindi wa Rais Bashar al Assad.

 Kwa upande wa jeshi la Quds, Ingawa kamanda wake mpya Brigedier General Ismail Qaani amefanya kazi kwa muda mrefu kama msaidizi wa Soleiman lakini itamchukua muda kidogo kuweza kumudu kiukamilifu shughuli za kiutendaji zilizokuwa zikifanywa na mtangulizi wake.

 • Iran haikuweka utaratibu mzuri katika tukio la maombolezo ya kifo cha Kamanda Suleiman hali ambayo ilisababisha vifo vya zaidi ya watu 40 kutokana na kukanyagana (Stampede) wakati wa maombolezo na mazishi ya shujaa wao.

 • Iran ilipatwa na taharuki kutokana na mauaji ya kamanda wake wa ngazi ya juu, hata shambulizi la kulipiza kisasi dhidi ya Marekani halikupangiliwa vizuri na hivyo kupelekea mfumo wake wa Ulinzi wa anga kuangusha ndege ya abiria mali ya shirika la ndege la Ukraine International Airline na kuua abiria wote 176 wengi wao wakiwa ni raia wa Iran na raia wa Canada wenye asili ya Iran.

 Ingawa Iran imeonyesha uwezo kwa kuwa na mfumo wa makombora wenye uwezo mkubwa wa kupiga kwa usahihi kwenye maeneo yaliyokusudiwa, lakini  kwenye hali ya hatari inayohusisha uvurumishaji wa makombora dhidi ya taifa jingine tena taifa kubwa kama Marekani, ilipaswa kuchukua hatua za dharura kulinda usalama wa Raia ikiwa ni pamoja na kufunga anga (no-fly zone).

 Kwa kifupi uamuzi wa jeshi kuitungua ndege ya Kiraia kwa kudhania kuwa ni ndege ya adui ulikuwa ni uamuzi sahihi kwani ni jukumu la jeshi  kuhakikisha nchi inakuwa salama kwa kuzuia au kupambana na kitu chochote linachohisi kuwa kinaweza kuhatarisha usalama wa nchi. Katika medani ya vita madhara yasiyotarajiwa kwa raia wasiokuwa na hatia (collateral damage) huwa hayakosekani. Jambo la kutia moyo ni kwamba jeshi la Iran limeomba radhi na kuahidi kuimarisha mfumo wake wa ulinzi wa anga.

Vita baina ya Marekani na Iran vitasababisha janga kubwa la kibinadamu katika eneo la Mashariki ya kati na Dunia nzima ikiwa ni pamoja na kuzalisha makundi ya kigaidi, wimbi kubwa la wakimbizi na kuongezeka kwa bei za mafuta na gesi na hivyo kupelekea uchumi wa Dunia kutetereka. Juhudi za kidiplomasia zinahitajika ili kumaliza uhasama baina ya mahasimu hawa.

Ukinakili makala zangu kumbuka kufanya acknowledgement.
Napatikana kupitia email address: masudirugombana@gmail.com

KUSAMBARATIKA KWA YUGOSLAVIA NA MACHAFUKO KATIKA ENEO LA  KUSINI MASHARIKI YA ULAYA

Na Masudi Rugombana
Shirikisho la kijamaa la Jamhuri ya watu wa Yugoslavia ilikuwa ni nchi katika eneo la kusini mashariki ya bara la Ulaya. Taifa hilo liliundwa baada ya kumalizika kwa vita kuu ya pili ya Dunia tarehe 29 Novemba 1945. Taifa hili la kijamaa lilikuwa ni mojawapo katika mataifa yaliyoendelea zaidi kuliko mataifa mengine katika eneo la kusini mashariki ya bara la Ulaya ( eneo hili linajulikana kama Balkan).

Shirikisho hilo la kijamaa liliundwa na muungano wa Jamhuri sita ambazo ni Bosnia-Herzegovina, Croatia, Macedonia, Montenegro, Serbia, na Slovenia. Jamhuri hizi zilikuwa na mchanganyiko wa makundi ya makabila na dini mbali mbali. Kosovo na Vojvodina yalikuwa ni majimbo yenye utawala wa ndani (autonomous provinces) ndani ya Jamhuri ya Serbia.

Yugoslavia ya Zamani

Yugoslavia, ikiwa na maana ya nchi ya Waslav wa Kusini ilikuwa na ukubwa wa kilomita za mraba 255,804 (sawa na maili za mraba 98,766). Ilipakana na mataifa ya Italy kwa upande wa magharibi, Austria na Hungary kwa upande wa kaskazini, Bulgaria na Romania kwa upande wa Mashariki, Albania na Ugiriki kwa upande wa Kusini. Mji mkuu wa taifa hilo la kijamaa ulikuwa Belgrade ambao kwa sasa ni mji mkuu wa Jamhuri ya Serbia. Kiongozi wa kwanza wa Shirikisho hilo la kijamaa alikuwa Josip Broz Tito.

Josip Broz Tito

Serikali ya kijamaa chini ya Josip Tito iliegemea zaidi upande wa Ulaya Mashariki (Eastern bloc) hadi mwaka 1948 ilipoamua kuwa nchi isiyofungamana na upande wowote baada ya kutokea sintofahamu kati ya Rais Josip Tito na mshirika wake Rais Joseph Stalin wa USSR (Union of Soviet Socialist Republics) baada ya Josip Tito kukataa kuifanya Yugoslavia kuwa nchi inayoendeshwa kwa ushawishi wa Urusi kiuchumi, kisiasa na kijeshi (Satelite state) kama zilivyokuwa nchi nyingine za umoja wa Soviet.

Ikumbukwe kuwa Rais Josip Tito alikuwa ni miongoni mwa viongozi waasisi wa umoja wa nchi zisizofungamana na upande wowote (The Non-Aligned Movement (NAM), viongozi wengine ni Jawaharlal Nehru wa India, Sukarno wa Indonesia, Gamal Abdul Nasser wa Misri na Kwame Nkrumah wa Ghana.

KUFARIKI KWA JOSIP TITO NA KUANZISHWA KWA MTINDO WA UONGOZI WA URAIS WA PAMOJA.
Josip Tito alifariki tarehe 4 May 1980. Kufuatia kifo cha Josip Tito ambaye alikuwa ni rais wa maisha, Yugoslavia iliongozwa kwa mtindo wa Urais wa pamoja (collective presidency) kwa kuanzisha Ofisi ya Rais wa Urais wa Yugoslavia (The office of the President of the Presidency of Yugoslavia) ambapo nafasi ya Urais ilikuwa ni ya kupokezana kwa zamu kila mwaka baina ya Jamhuri sita zilizokuwa zikiunda shirikisho la Yugoslavia. Kuanzia kwa Rais Lazar Koliševski aliyechukua madaraka baada ya kufariki Josip Tito tarehe 4 May 1980 hadi kwa Rais Branko Kostić tarehe 27 April 1992 ambapo ndio ulikuwa mwisho wa uhai wa Shirikisho la kijamaa la Yugoslavia.

KUIBUKA KWA HARAKATI ZA UTAIFA KWA MISINGI YA UKABILA NA UDINI
Kufuatia kifo cha Josip Tito, ambaye aliiunganisha Yugoslavia kwa mkono wa chuma, kuliibuka harakati kubwa za utaifa kwa misingi ya ukabila na udini zilizoleta migawanyiko baina ya raia katika jamhuri sita zilizokuwa zikiunda shirikisho hilo.

Kuanguka kwa ujamaa katika eneo la Ulaya Mashariki, kuporomoka kwa uchumi na kushindwa kwa mazungumzo ya kulifanyia mageuzi shirikisho baina ya Jamhuri sita zilizokuwa zikiunda shirikisho hilo kulipelekea baadhi ya Jamhuri hizo kujitangazia uhuru na uhuru wao kutambuliwa na baadhi ya mataifa ya Ulaya. Hali hiyo ilipelekea kuanguka kwa Shirikisho la Yugoslavia kwa jamhuri hizo kutangaza kujitenga rasmi kulingana na mipaka ya shirikisho hivyo kupelekea kuibuka kwa vita iliyojulikana kama vita vya Yugoslavia ( Yugoslav Wars)

NANI NI CHANZO CHA KUSAMBARATIKA KWA YUGOSLAVIA?
Ni Slobadan Milosevic, mwanasiasa wa Serbia mwenye msimamo mkali aliyeingia madarakani kupitia harakati kali za utaifa wa Serbia, baada ya kushika hatamu ya madaraka  ya rais wa urais wa Jamhuri ya kijamaa ya Serbia mnamo tarehe 8 May 1989 hadi tarehe 11 January 1991 na Urais wa Jamhuri ya Serbia kuanzia tarehe 11 January 1991– 23 July 1997.

Slobadan Milosevic

Kitendo chake cha kutaka kuwapa nguvu kubwa raia wachache wenye asili ya Serbia ambao ni Wakristo katika jimbo la Kosovo dhidi ya raia wenye asili ya Albania walio wengi ambao ni Waislamu kwa madai kuwa raia wenye asili ya Serbia ambao ni Wakristo walikuwa wanabaguliwa katika jimbo hilo. Pia hatua yake ya kupingana na jamhuri nyingine zilizokuwa zinaunda shirikisho la kijamaa la Yugoslavia katika mpango wa kulifanyia mageuzi shirikisho hilo kulipelekea kuibuka kwa chuki kali dhidi ya raia wenye asili ya Serbia waliokuwa wakiishi katika Jamhuri nyingine za shirikisho.

Akiungwa mkono na wanaharakati wa utaifa wa Serbia walio wachache kutoka Kosovo na Bosnia-Herzegovina pia kwa kupewa msaada na  washirika wake katika television ya Taifa ya Serbia, aliendelea kueneza chuki miongoni wa raia wenye asili ya Serbia walio wachache katika jamhuri za Croatia na Bosnia. Television ya Serbia ilikuwa ikionyesha matukio ya mauaji ya kutisha yaliyofanywa na mafashisti wa Croatia dhidi ya Waserb wakati wa vita kuu ya pili ya Dunia. Hofu ilitawala miongoni mwa jamii ya Waserb huko Croatia na Bosnia kwamba hatima kama hiyo iliyowakuta wenzao na wao inawasubiri.

Hali hii ilipelekea kuibuka kwa itikadi za kuweka msingi wa uanzishwaji wa Serbia kubwa "Greater Serbia" taifa ambalo halitakuwa Serbia tu, bali litakalojumuisha na maeneo ya Bosnia na Croatia yenye idadi kubwa ya wakazi wenye asili ya Serbia. Na ili kufanikisha mpango huo, mkakati uliokuwa umewekwa ilikuwa ni kuwaondoa raia wote wasiokuwa Waserb ( Ethnic Cleansing) katika Serbia na miji inayokaliwa na Waserb wengi katika jamhuri za Croatia na Bosnia.

Tarehe 26 March 1990 uongozi wa Serbia chini ya Rais Slobadan Milosevic ulikutana kujadili hali ya uhasama ulivyokuwa  ikiendelea ndani ya shirikisho la Yugoslavia na kufikia makubaliano rasmi kuwa vita katika Jamhuri za Croatia na Bosnia-Herzegovina ni suala lisiloepukika.
Tarehe 2 July 1990 bunge la Kosovo nalo lilitangaza kuwa Kosovo ni Jamhuri yenye hadhi kama zilivyo jamhuri nyingine sita zilizokuwa zikiunda shirikisho la Yugoslavia. Kufuatia tangazo hilo, Bunge la Serbia lilipiga kura kuweka marufuku kwa jimbo la Kosovo lenye Waislamu wengi ambao ni wakazi wenye asili ya Albania kuwa na Bunge lake.

KUJITENGA KWA JAMHURI ZA SLOVENIA NA CROATIA
Slovenia chini ya Milan Kučan na Croatia chini ya mwanasiasa Franjo Tudman zilijitangazia uhuru wao Juni 25 mwaka 1991 na kujiondoa rasmi kwenye shirikisho la kijamaa la Yugoslavia kwa kile kilichoelezwa kuwa ni kutoridhika na mgawanyo usio sawia wa madaraka kutokana na Waserbia kujitwalia madaraka makubwa zaidi katika Shirikisho. Hii ni kwa sababu muundo wa Urais wa Yugoslavia ulikuwa unawapa Waserbia kura nne za maamuzi kati ya nane. Kura nyingine nne zilikuwa ni za jamhuri za Bosnia-Herzegovina, Croatia, Macedonia na Slovenia.

Jeshi la Yugoslavia lililokuwa na Waserbia wengi lilijaribu kuzuia kujitenga kwa jamhuri ya Slovenia katika vita iliyodumu kwa muda wa siku kumi kuanzia tarehe 27 June 1991 hadi 7 July 1991,  ambapo vikosi vya Yugoslavia vilirudishwa nyuma na vikosi vya ulinzi wa mipaka vya Jamhuri ya Slovenia. Pande mbili zilisaini makubaliano ya kumaliza vita katika mazungumzo ya amani yaliyofanyika kwenye kisiwa cha Brion nchini Croatia. Makubaliano hayo  yaliyosimamiwa na Jumuiya ya Ulaya yanajulikana kama Brioni Agreement. Tarehe 15 January 1992 Jumuiya ya Ulaya ilitangaza kutambua uhuru wa Jamhuri za Croatia na Slovenia.

Kwa upande wa Croatia, vita iliendelea hadi November mwaka 1995 dhidi ya vikosi vya Yugoslavia na wanamgambo wa Kiserbia wakiongozwa na Milan Babic waliokuwa wanapigania jimbo linalokaliwa  na Waserbia wengi la Krajina kuwa Jamhuri yenye utawala wake wa ndani (autonomous republic) katika ardhi ya Croatia. Jimbo hilo lilikuwa na jumla wa Wakazi 469, 700 ambapo idadi ya wakazi wenye asili ya Serbia walikuwa 245,800 sawa na  52.3%, Wacroatia walikuwa 168,000 (35.8%) na jamii nyingine walikuwa 55,900 (11.9%). Croatia ikiungwa mkono na Marekani ilifanya mauaji makubwa ya halaiki dhidi ya Waserb mnamo tarehe 4 August 1995 katika vita iliyopewa jina la Operation Storm. Waserbia 2,650 waliuwa kikatili na wengine zaidi ya laki mbili (200,000) walilazimishwa kuhama katika jimbo hilo na kukimbilia katika jimbo la Vojvojina nchini Serbia, tukio hilo linaelezwa kuwa ndio tukio baya zaidi la safisha ya kikabila (Ethnic Cleansing ) barani Ulaya tokea kumalizika vita kuu ya pili ya Dunia.

KUJITENGA KWA JAMHURI YA MACEDONIA
Jamhuri ya Macedonia iliitisha kura ya maoni chini ya uongozi wa rais Kiro Gligorov kuamua kujiondoa katika Shirikisho ya Kijamaa la Yugoslavia tarehe 8 Septemba 1991 ambapo asilimia 75 ya wananchi walijitokeza na kupiga kura ya ndio kwa asilimia 95. Tangazo la uhuru likidhinishwa rasmi na bunge mnamo tarehe 25 Septemba 1991. Tofauti na Jamhuri nyingine za shirikisho hilo, kujitenga kwa Macedonia kulitawaliwa na amani. Hata migogoro michache ya mpaka iliyokuwepo baina yake na shirikisho la Yugoslavia ilijadiliwa na kutatuliwa kwa njia ya mazungumzo. Taifa la Macedonia lilitambuliwa rasmi na umoja wa mataifa tarehe 8 April, 1993.

KUJITENGA KWA JAMHURI YA BOSNIA-HERZEGOVINA
Wakati Croatia ikiwa vitani dhidi ya majeshi ya Yugoslavia na wapiganaji wa kiserbia, Jamhuri ya Bosnia-Herzegovina iliitisha kura ya maoni kuhusu kujiondoa kwenye Shirikisho tarehe 29 February na tarehe 01 March 1992 ambapo asilimia 64 ya wananchi walijitokeza  kupiga kura ambapo asilimia 97 ya wapiga kura wote walipiga kura ya kukubali kujitenga. Kura hiyo ya maoni iliungwa mkono na wakazi wenye asili ya Bosnia na wale wa jimbo la Herzeg ambao asili yao ni Croatia  huku ikisusiwa na raia wenye asili ya Serbia ambao wanaishi kwa wingi katika jimbo la Srpska (Republica Srpska).

Mnamo tarehe 3 March 1992 Mwenyekiti wa Urais wa Bosnia Alija Izetbegović ambaye ni Muislamu alitangaza rasmi uhuru wa Bosnia-Herzegovina na bunge likaidhinisha tangazo la uhuru. Mnamo tarehe 6 April 1992 Marekani na Jumuia ya kiuchumi ya Ulaya zilitangaza rasmi kuutambua uhuru wa Bosnia-Herzegovina na tarehe 22 May 1992 Bosnia ilikubaliwa kuwa mwanachama wa umoja wa mataifa(UN).

VITA VYA KUPIGANIA UHURU WA BOSNIA- HERZEGOVINA
Tangazo hilo la uhuru lilipingwa na wananchi wenye asili ya Serbia ambao wengi wao ni Wakristo. Wakiongozwa na Radovan Karadzic na General Ratko Mladic mnamo tarehe 6 April, 1992 waliamua kutangaza uasi dhidi ya raia Waislamu wa Bosnia na Wale wenye asili ya Croatia, hivyo kupelekea vita vya wenyewe kwa wenyewe.

Ilikuwa ni vita ndani ya vita. Majeshi ya Croatia ambayo kwa wakati huo yalikuwa vitani dhidi ya Yugoslavia na Waasi wa kiserbia nayo yaliingia vitani pia huko Bosnia kuwaunga mkono Wabosnia na Wakroatia waliokuwa wanapigana chini ya makamanda shupavu Alija Izetbegović, Haris Silajdžić, Jenerali Sefer Halilović, Luteni kanali Rasim Delić, Meja Jenerali Enver Hadžihasanovic na Mate Boban katika vita dhidi ya raia wenye asili ya Serbia. Majeshi ya Jamhuri ya Serbia chini ya Rais Slobadan Milosevic nayo yaliingia vitani kusaidi upande wa raia wenye asili ya Serbia ambao wengi wao ni Wakristo. Umoja wa kujihami wa nchi za Ulaya Magharibi (NATO) uliunga mkono upande wa Waislamu wa Wabosnia na Wacroatia ambao waliungana kupigana na adui yao mkuu ambaye ni Mserbia.

Vita iliingia katika hatua mbaya zaidi kati ya mwaka 1993-1994 baada ya Waislamu wa Bosnia na raia wenye asili ya Croatia kushindwa kuelewana na kujikuta wakiingia katika mapigano baina yao ambapo Majeshi ya Jamhuri ya Croatia yaliwasaidia Wacroatia wenzao wa Bosnia. Hivyo kulikuwa na vita tatu ndani ya Bosnia ambapo Waislamu wa Wabosnia walikuwa wanapigana na Waserb waliokuwa wakisaidiwa na majeshi ya Jamhuri ya Serbia na Yugoslavia. Wacroatia nao walikuwa wanapigana dhidi ya Waserbia na Waislamu wa Wabosnia walikuwa wanapigana dhidi ya Wacroatia katika jimbo lao la Herzeg-Bosnia.

Hali hiyo ilipelekea Marekani kuanza juhudi za kuwapatanisha Waislamu wa Bosnia na Wananchi wenye asili ya Croatia ili wamalize tofauti zao na kuelekeza nguvu zote dhidi ya adui yao mkuu ambaye ni Serbia. Mazungumzo ya amani yalifanyika Washington Marekani na Pande mbili zifikia muafaka na kusaini makubaliano ya amani yaliyojulikana kama Makubaliano ya Washington mnamo tarehe 18 March 1994. Makubaliano hayo yalisainiwa na Waziri mkuu wa Bosnia Haris Silajdžić, Waziri wa Mambo ya nje wa Croatia Mate Granić na Rais wa Wacroatia wa Herzeg-Bosnia Krešimir Zubak.Baada ya kuondoa tofauti zao Wabosnia na Wacroatia waliunganisha nguvu katika vita dhidi ya adui yao mkuu Mserbia.

Umoja wa mataifa (UN) ulipeleka rasmi wanajeshi wa kulinda amani Mwezi February 1992 kwa lengo la kuhakikisha misaada kibinadamu inawafikia raia na pia kulinda usalama wa raia wakati mapigano yalipokuwa yakiendelea kwa kuanzisha ukanda salama (safe zone) kwa ajili ya raia waliokuwa wanakimbia mapigano.

Vita ya Bosnia Ilikuwa ni vita iliyohusisha mauaji ya halaiki na safisha ya watu wa jamii na dini tofauti katika baadhi ya miji (Ethnic cleansing). Safisha hiyo ilishuhudia mauaji makubwa ya halaiki dhidi ya Waislamu katika Miji ya Zepa, Foča, Zvornik, Cerska, Snagovo, Banjaluka na Srebrenica inayopatika katika jimbo la Srpska lenye Waserbia wengi. Mauaji hayo yaliongozwa na kamanda wa vita Jenerali Ratko Mladic akisaidiwa na Makamanda Zdravko Tolimir na Radomir Miletic.

Katika mji wa Zepa uliokuwa na idadi ya watu 2441 ambapo Waislamu Wabosnia walikuwa 2330 sawa na asilimia 95 ya wakazi wote. Kamanda Zdravko Tolimir aliongoza mauaji ya  Waislamu 116  siku ya tarehe 25 July 1995 muda mfupi baada ya kuuteka mji huo kutoka mikononi wa askari wa kulinda amani wa umoja wa mataifa hatua iliyopelekea Waislamu wengine kulazimika kuuhama mji wa Zepa.

Katika mji wa Foca uliokuwa na idadi ya watu 48,741 ambapo Waislamu walikuwa zaidi ya nusu ya Wakazi wote sawa na asilimia 52, Waislamu 2704 waliuawa na vikosi vya Waserbia kati ya 7 April 1992 hadi January 1994. Waislamu zaidi ya  22,000 walilazimishwa kuondoka, misikiti yote 13 katika mji wa Foca ililipuliwa na kuteketezwa. Matukio hayo yalikwenda sambamba na vitendo vya ubakaji dhidi ya Wanawake na watoto wa kike wa Kiislamu. Mpaka mwisho wa vita vya Bosnia, ni Waislamu 10 tu ndio waliokuwa wamebaki katika mji wa Foca.

Katika mji wa Cerska uliokuwa na idadi ya Waislamu 1409 na kijiji cha jirani cha Velici, vikosi vya Waserb viliwauwa Waislamu 250 mwanzoni mwa mwezi March 1993 na kuwalazimisha wengine kuhamia katika mji wa Tuzla na Mashariki mwa mji wa Srebrenica.

MAUAJI YA HALAIKI DHIDI YA WAISLAMU KATIKA MJI WA SREBRENICA ( SREBRENICA GENOCIDE )
Wakati vita ya kupigania Uhuru wa Bosnia ikielekea ukingoni baada ya majeshi ya Jamhuri ya Croatia yaliyokuwa  yakishirikiana na majeshi ya ulinzi wa mipaka ya Bosnia kufanikiwa kuteka maeneo mengi ya Jamhuri ya Bosnia-Herzegovina na kuelekea kuwashinda wapiganaji wa Kiserbia waliokuwa wakisaidiwa na Majeshi ya Rais Slobadan Milosevic wa Serbia pamoja na vikosi vya shirikisho la kijamaa la Yugoslavia, wapiganaji wa Kiserbia katika jimbo lao la Srpska lenye waserbia wengi walifanya mauaji makubwa ya halaiki (Genocide) na safisha ya kidini na kikabila (Ethnic Cleansing) dhidi ya Waislamu wa Bosnia katika mji wa Srebrenica.

Mji huo ambao ulikuwa ni moja wapo kati ya maeneo yaliyotengwa na Umoja wa Mataifa kama kanda salama (Safe Zone) ulikuwa chini ya ulinzi wa vikosi vya kulinda amani vya umoja wa mataifa kutoka Uholanzi. Vikosi hivyo vilipoteza udhibiti wa mji huo baada ya kuzidiwa nguvu na Wapiganaji wa Kiserbia wa jimbo la Srpska (Republika Srpska) waliokuwa wakiongozwa Radovan Karadžić na Jenerali Ratko Mladic siku ya tarehe 1 Julai 1995.

Kamanda Jenerali Ratko Mladic na wasaidizi wake

wakiingia katika mji wa Srebrenica mara baada

ya Wapiganaji wake kuuteka mji huo kutoka

mikononi mwa walinda amani wa umoja wa mataifa.

Wakitumia kisingizio cha kuwahamisha Waislamu wa Bosnia kwenye makazi salama, Waserb waliwasafirisha wanawake, wazee na watoto pekee wanaokadiriwa kufikia elfu thelasini (30,000) na kuwahifadhi katika makambi huku wakidai kuwa wanaume watu wazima na wavulana watasafirishwa baadae. Baada ya kufanikiwa kuwatenganisha kwenye makambi tofauti, Jenerali Ratko Mladic aliongoza Mauaji ya halaiki yaliyofanyika kati ya Julai 11–22, 1995 ambapo Waislamu Wanaume watu wazima na wavulana wanaofikia 8,373 Waliuawa kikatili na kuzikwa katika makaburi makubwa huku wanawake, wazee na watoto 30,000 waliotenganishwa wakilazimishwa kuondoka katika mji wa Srebranica.

Maiti za Waislamu wa Bosnia zikiwa zimesambaa katika

barabara za mji wa Srebrenica

Mauaji hayo yalikwenda sambamba na vitendo vya utesaji na ubakaji dhidi ya wanawake na watoto wa Kiislamu pamoja na ubomoaji wa nyumba za Waislamu na misikiti. Inaelezwa kuwa mauaji ya Srebrenica ndio makubwa zaidi ya halaiki kuwahi kutokea barani Ulaya tokea kumalizika kwa vita kuu ya Pili ya Dunia.

Lawama kubwa zilielekezwa kwa vikosi vya kulinda amani vya Umoja wa mataifa kutoka Uholanzi vilivyokuwa vikiongozwa na Kanali Thomas Jakob Peter Karremans ambavyo vilipewa dhamana ya usalama wa mji Srebrenica kwa kushindwa kuzuia mji huo usiangukie mikononi mwa Waserb na pia kushindwa kuwalinda raia dhidi ya mauaji ya halaiki.
Na katika hali ya kushtua ni kitendo cha walinda amani hao kuamua kujiondoa kutoka kwenye mji huo siku ya Ijumaa tarehe 21 July 1995 na hivyo kuwaacha raia bila ulinzi  wowote. Kabla ya vikosi vya UN kutoka Uholanzi kuondoka Srebrenika, Kamanda wa vikosi hivyo Kanali Thomas Karremans huku akiwa na furaha alionekana akigongeana glasi ya mvinyo na kinara wa mauaji ya Waislamu wa Bosnia huko Srebrenica Jenerali Ratko Mladic.

Kiongozi wa vikosi wa kulinda amani vya umoja wa mataifa

Kanali Thomas Karremans (aliyejishika kiuno katikati)

pamoja na kinara wa Mauaji ya Waislamu wa Bosnia mjini

Srebrenica Jenerali Ratko Mladic wakinywa mvinyo.

MAPIGANO MAKALI JIJINI SARAJEVO  SAMBAMBA NA MASHAMBULIZI YA ANGA KUTOKA VIKOSI VYA NATO
Jiji la Sarajevo lililokuwa na idadi ya wakazi 526,000 ni miongoni mwa miji iliyokumbwa na mapigano makali zaidi baada ya kuzingirwa kwa muda wa miaka mitatu kuanzia tarehe 5 April 1992 hadi tarehe 29 February 1996 na wapiganaji wa Kiserbia wanakadiriwa kufikia 13,000 kutoka jimbo ya Srpska (Republica Srpska) wakisaidiwa na majeshi ya Yugoslavia. Wapiganaji hao chini ya makamanda Milutin Kukanjac, Ratko Mladić,  Stanislav Galić na Dragomir Milošević walikuwa wamekusanyika kwenye milima inayozunguka jiji hilo huku wakiwa na silaha nzito. Wapiganaji hao walikuwa  wakipigania kijitangazia Jamhuri yao itakayojumuisha na maeneo yanayokaliwa  kwa wingi na Waislamu wa Bosnia.

Askari zaidi ya 70,000 wa vikosi vya ulinzi vya Bosnia chini ya makamanda Alija Izetbegović, Mustafa Hajrulahović, Vahid Karavelić, Nedžad Ajnadžić, Mušan Topalović na  Mcroatia Vladimir Šaf waliozingirwa katika jiji la Sarajevo hawakuweza kuuvunja mzingiro wa Waserb kutokana na kuwa na silaha dhaifu.

Miongoni mwa matukio mabaya ya kukumbukwa ni mauaji ya Wakristo wa Serbia waliokuwa wanaishi katika maeneo yanayokaliwa na Waislamu wengi wa Bosnia jijini Sarajevo. Mauaji hayo yalifanywa chini ya Kamanda ambaye pia ni jambazi na msafirishaji bidhaa na wahamiaji haramu kwa njia ya magendo (smuggler) Musan Topalovic ambaye aliwakusanya katika shimo la Kazan karibu na mji wa Sarajevo na kuwaua kikatili kisha kuwazika katika kaburi moja kubwa.
Tukio lingine ni kuuawa kwa Naibu Waziri mkuu wa Bosnia  Hakija Turajlic tarehe 8 January 1993 ambaye Msafara wake uliokuwa ukitokea uwanja wa ndege wa Sarajevo huku ukilindwa na askari wa umoja wa mataifa ulisimamishwa na wapiganaji wa Kiserb ambapo baada ya kuthibitisha kuwa alikuwa na Hakija, walitoa amri kwa vikosi vya umoja wa Mataifa kumkabidhi mikononi mwao. Mara tu mlango wa gari alimokuwa ulipofunguliwa, askari mmoja wa Kiserb alimuua kwa kumfyatulia risasi sita za kifuani.  

Tukio baya kabisa kuliko yote ni shambulizi la mota katika soko la Markale jijini Sarajevo mnamo tarehe 5 Februari 1994 lililofanywa na wapiganaji wa Kiserb ambapo raia 68 waliuawa na wengine 200 kujeruhiwa. Waserb pia walifanya shambulio lingine kama hilo tarehe 28 August 1995 ambapo raia 43 waliuawa na wengine 75 kujeruhiwa. Ni tukio hili ndilo lililopelekea vikosi vya NATO kuingilia kati kwa kufanya mashambulizi makubwa ya anga dhidi ya wapiganaji wa kiserbia baada ya kupata idhini kutoka baraza la usalama la umoja wa mataifa. Ni mashambuli hayo ndiyo yaliyowalazimisha Waserb kukubali kuingia kwenye mazungumzo ya amani kwa ajili ya kumaliza vita. Mazungumzo hayo yalifanyika huko Dayton, Marekani.
Jumla ya watu 14,000 waliuawa wakiwemo raia 5400 katika mapigano ya jijini Sarajevo pekee. Idadi yote ya vifo katika vita ya Bosnia inafikia watu 95,940 ikihusisha askari na raia.

MKATABA WA AMANI WA DAYTON (DAYTON-PARIS ACCORD)
Mazungumzo ya kutatua mgogoro wa vita ya Bosnia yalianza tarehe 1 had tarehe 21 November 1995. Mazungumzo hayo yalifanyika katika kambi ya ndege za kivita ya Wright-Patterson karibu na Dayton, huko Ohio nchini Marekani. Makubaliano ya amani yalifikiwa ambapo mkataba wa makubaliano hayo ulisainiwa rasmi jijini Paris nchini Ufaransa tarehe 14 December 1995 hivyo kumaliza rasmi vita nchini Bosnia. Utiaji saini wa mkataba huo ulishuhudiwa na Rais Jaques Chirac wa Ufaransa, Rais Bill Clinton wa Marekani, Waziri mkuu wa Uingereza John Major, Kansela Helmut Kohl wa Ujerumani na Waziri mkuu wa Urusi Victor Chernomyrdin.

Mkataba huo wa amani uliigawa Bosnia katika Jamhuri tatu zenye utawala wa ndani kila moja ikiwa na serikali yake, bunge na polisi. Jamhuri hizo ni ya Waislamu wa Bosnia, Wacroatia wa Bosnia katika jimbo la Herzeg na Waserb wa Bosnia katika jimbo la Sprska. Pia mkataba ulianzisha serikali kuu yenye mawaziri tisa, watatu kutoka kila jamhuri, inayoongozwa kwa mtindo wa kubadilishana madaraka kutoka Jamhuri moja kwenda nyingine.

Slobadan Milosevic (kushoto), Franjo Tudman (katikati) na

Elija Izetbegovich (kulia) wakisaini mkataba wa amani wa

Dayton kumaliza vita vya Bosnia

Washiriki katika Mazungumzo hayo yaliyoongozwa na Mwanadiplomasia mashuhuri Waziri wa Mambo ya nje wa Marekani bwana Warren Christopher  walikuwa rais Slobadan Milosevic wa Serbia akimwakilisha kiongozi wa Waserb wa Bosnia Radovan Karadzic, Rais Franjo Tudman wa Croatia, Rais wa Bosnia-Herzegovina Alija Izetbegovic  na waziri wa Mambo ya nje wa Bosnia-Herzegovina Mohamed Sacirbeg.

VITA YA KOSOVO NA MASHAMBULIZI YA NATO 1998-1999
Baada ya awamu ya pili ya uongozi wa Slobadan Milosevic nchini Serbia kumalizika kwa mujibu wa katiba, kiongozi huyo alichaguliwa kuwa rais wa Shirikisho la Yugoslavia mwaka 1997. Madaraka hayo mapya yalimpa nguvu kubwa zaidi katika Jeshi na vikosi vya Usalama ambapo alivielekeza vikosi hivyo kuanzisha mashambulizi dhidi ya wananchi wa jimbo Kosovo ambalo lilikuwa sehemu ya Jamhuri ya Serbia waliokuwa wanataka kujitenga na kuanzisha taifa lao. Hatua hiyo ilipelekea machafuko makubwa ambayo baadae yaligeuka na kuwa vita kamili kati ya Mwaka 1998-1999 baina ya Majeshi ya Yugoslavia na Jeshi la Ukombozi wa Kosovo ( Kosovo Liberation Army (KLA) likiongozwa na viongozi na makamanda shupavu kama Adem Jashari, Hashim Thaçi, Bilall Syla, Hamëz Jashari, Sylejman Selimi, Agim Çeku na Ramush Haradinaj ambaye kwa sasa ndiye Waziri mkuu wa Kosovo.

Majeshi ya Yugoslavia yakishirikiana na polisi pamoja na wanamgambo wa Kiserb yalifanya mauaji na vitendo vya kikatili dhidi ya Wakazi wa jimbo la Kosovo ambao zaidi ya asilimia 90 ni Waislamu wenye asili ya Albania. Miongoni mwa mauaji ya kutisha ni yale yaliyotokea katika kijiji cha Cuska karibu na mji wa Pec ambapo Waislamu wanaume 41 waliuawa na kila nyumba ilichomwa moto. Ili kuzuia safisha ya kikabila na kidini ( ethnic cleansing) dhidi ya Waislamu wa Kosovo, Umoja wa kujihami wa nchi za Ulaya Magharibi (NATO) chini ya viongozi na makamanda Wesley Clark, Rupert Smith na Javier Solana ulifanya mashambulizi mazito ya anga yaliyopewa jina la Operation Allied Force dhidi ya majeshi ya Yugoslavia na wanajeshi wa Kiserb huko Kosovo. NATO iliweka sharti la kusitisha mashambulizi ikiwa tu rais Slobadan Milosevic atayaondoa majeshi yake na vikosi vya usalama vya Serbia huko Kosovo.

Mashambulizi ya NATO pia yalilenga miundombinu ya barabara na madaraja nchini Serbia na hivyo kusababisha madhara makubwa kwa uchumi wa Yugoslavia. Rais Milosevic alisalimu amri na kuondoa majeshi hivyo kuruhusu walinda amani wa NATO kuingia Kosovo baada kusaini makubaliano ya kumaliza vita na NATO yaliyofanyika katika mji wa Kumanovo nchini Macedonia.Makubaliano hayo yalipewa jina la Kumanovo Agreement.

Hatimaye tarehe 17 February 2008 Kosovo ilijitangazia uhuru baada ya azimio la kutangaza uhuru kupita kwa idadi ya kura 109 kati ya kura 120 za wajumbe wote wa bunge la Kosovo hivyo kujitenga rasmi na jamhuri ya Serbia na kuwa taifa huru ambalo kwa sasa linatambuliwa na mataifa machache ikiwemo Marekani, Canada, Uturuki na Jumuiya ya Ulaya (EU).

SHIRIKISHO LA YUGOSLAVIA BAADA YA JAMHURI NNE KUJITOA.
Baada ya Jamhuri hizo nne kufanikiwa kujitenga na kuwa nchi huru, shirikisho la Yugoslavia lilibaki kuwa muungano wa Jamhuri mbili za Serbia na Montenegro zikitumia jina la Shirikisho la Jamhuri ya Yugoslavia (Federal Republic of Yugoslavia) chini ya uongozi wa rais Slobadan Milosevic ambaye alitawala kama Rais wa Serbia hadi Mwaka 1997. Baada ya muhula wake wa pili kumalizika kama Rais wa Serbia, Milosevic alichaguliwa kuwa rais wa shirikisho la Yugoslavia kuanzia mwaka 1997 hadi mwaka 2000 tarehe 7 October alipokabidhi madaraka kwa rais Vojslav Kostunica aliyeongoza hadi mwezi Februari mwaka 2003.

Kuanzia mwaka 2003 nchi hizo zilibadili jina na kujiita Muungano wa taifa la Serbia na Montenegro chini ya uongozi wa rais Svetozar Marovic aliyeongoza hadi tarehe 3 June Mwaka 2006 wakati jamhuri hizo zilipotengana baada ya Montenegro kuitisha kura ya maoni ya kuamua kujitenga na kuwa jamhuri huru ambapo wananchi walipiga kura ya kukubali kujitenga kwa asilimia hamsini na tano (55%). Hivyo kuanzia mwezi Juni  mwaka 2006 Serbia ikawa Jamhuri huru chini ya uongozi wa rais Boris Tadic na Montenegro nayo ikawa Jamhuri huru chini ya uongozi wa rais Filip Vujanovic.

Na huo ndio ulikuwa mwisho rasmi wa shirikisho la kijamaa la Yugoslavia ambalo kusambaratika kwake kuliambatana na  machafuko makubwa katika eneo zima la Balkan yaliyosabisha vifo vya watu 140,000 na wakimbizi milioni mbili na laki tatu.

KUANZISHWA KWA MAHAKAMA YA KIMATAIFA YA UHALIFU WA KIVITA KATIKA ILIYOKUWA YUGOSLAVIA.
Wakati vita nchini Yugoslavia ilipokuwa inashika kasi hadi kufikia hatua mbaya ya uhalifu wa kutisha dhidi ya binadamu, ilionekana sio vyema mbele ya macho ya jamii ya kimataifa kwa watu waliohusika kwa namna moja au nyingine katika kutekeleza mauaji, mateso na ubakaji kuachwa waendelee kufurahia maisha uraiani pasina kuchukuliwa hatua za kisheria.  Kwa muktadha huo Umoja wa Mataifa (UN) uliamua kuanzisha mahakama ya kimataifa ya makosa ya uhalifu wa kivita uliofanyika katika vita vya Yugoslavia kwa lengo la kuwashtaki na kuwafunga jela wale wote waliohusika na uhalifu wa kivita wa kiwango cha juu. Mahakama hiyo iliitwa Mahakama ya kimataifa ya uhalifu katika Yugoslavia ya zamani. (International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia (ICTY).

ICTY ilikuwa  ni mahakama ya kwanza ya uhalifu wa kivita kuundwa na umoja wa Mataifa ikiwa ni mahakama ya kwanza ya kimataifa ya uhalifu wa kivita tokea zilipoundwa mahakama za  Nuremberg na Tokyo ambazo zilianzishwa na mataifa yaliyoshinda vita kuu ya pili ya Dunia (Allied powers- Ufaransa, Muungano wa nchi za Soviet, Uingereza na Marekani) kwa ajili ya kuwashitaki na kuwahukumu wahalifu wakuu wa kivita kutoka mataifa yaliyoshindwa vita hivyo (Axis Powers-Italy, Ujerumani na Japan). Pia vita vya Yugoslavia ndiyo ilikuwa kichocheo kikubwa kilichopelekea kutengenezwa kwa mkataba wa Rome (Rome Statue ) ulioanzisha Mahakama ya kimataifa ya uhalifu mnamo mwaka 1998 ( International Criminal Court-ICC)

Mahakama hii (ICTY) ilianzishwa tarehe 25 May, 1993 baada ya kupitishwa kwa azimio namba 827 la baraza la usalama la umoja wa mataifa na ilimaliza kazi iliyopangiwa tarehe 31 December 2017. Mahakama hiyo ilikuwa na mamlaka juu ya makundi manne ya uhalifu uliofanyanyika katika eneo la Yugoslavia ya zamani tangu mwaka 1991 ambayo ni uvunjifu wa hali ya juu wa mikataba ya Geneva ( grave breaches of the Geneva conventions), ukiukaji wa sheria au desturi za vita ( violations of the laws or customs of war), mauaji ya kimbari (genocide) na uhalifu dhidi ya ubinadamu (crimes against humanity ). Kiwango cha juu cha hukumu ambacho mahakama hiyo ilipewa uwezo wa kuhukumu  ilikuwa ni kifungo cha maisha.Mahakama hii iliweka makao yake huko Geneva nchini Switzeland.

Jumla ya watuhumiwa 161 wa uhalifu wa kivita walishtakiwa ikiwa ni pamoja na mawaziri wakuu, wakuu wa majeshi, mawaziri wa mambo ya ndani na viongozi wengine wengi wa ngazi ya juu na kati wa kisiasa, jeshi na polisi kutoka pande mbali mbali zilizopigana vita katika mgogoro wa Yugoslavia. Watuhumiwa 90 walikutwa na hatia na kuhukumiwa. Miongoni wa watuhiwa sita waliokutwa na hatia na kuhukumiwa kifungo cha maisha jela ni Makamanda Ratko Mladic, Zdravko Tolimir na Stanislav Galic wakati Radovan Karadzic alihukumiwa kifungo cha miaka 40 jela  na Dragomir Milosevic alihukumiwa kifungo cha miaka 33 wakiwa ni miongoni wa viongozi walifungwa miaka mingi jela. Rais Slobadan Milosevic alifariki mnamo tarehe 11 March 2006 akiwa kizuizini huko The Hague kabla ya mashtaka
yake kukamilika.

HALI YA UHUSIANO BAINA YA JAMHURI ZA ILIYOKUWA YUGOSLAVIA
Jamhuri hizo za zamani za iliyokuwa Yugoslavia zimejitahidi kuimarisha mahusiano ya kiuchumi na kidiplomasia kwa manufaa ya raia wao. Serbia, Bosnia-Herzegovina, Macedonia, Montenegro na Slovenia zimekuwa na uhusiano mzuri zaidi kwa kipindi cha miaka kumi iliyopita. Serbia ndio mwekezaji wa pili mkubwa nchini Bosnia-Herzegovina.

Serikali ya za Croatia na Serbia zina uhusiano wa kidiplomasia licha ya hali ya uhasama na chuki ambazo bado hazijafutika katika fikra za wananchi wao zinazosababishwa na matukio yaliyotokea katika vita kuu ya pili ya Dunia na vita vya Yugoslavia. Pia mataifa hayo yana mgogoro wa mpaka ambao unaendelea kusuluhishwa kwa njia ya mazungumzo.

Hali ya uhusiano kati ya Serbia na Jamhuri ya Kosovo sio nzuri. Serbia bado inakataa kuitambua Kosovo kama nchi huru kutokana na kutokubaliana na hatua ya jimbo lake hilo la zamani kutangaza kujitenga na kuwa nchi huru. Licha ya Serbia kutoitambua Kosovo kama nchi huru, jamhuri nyingine za iliyokuwa Yugoslavia zilishatangaza rasmi kuutambua uhuru wa Kosovo hadi kufikia hatua ya kuanzisha mahusiano ya kidiplomasia ikiwemo Montenegro ambayo ina mgogoro wa mpaka na jimbo la Kosovo ambao unaendelea kusuluhishwa kwa njia ya mazungumzo.

Viongozi wa mataifa haya wamekuwa wakiimarisha uhusiano kwa kutembeleana mara kwa mara licha ya ziara hizo kukabiliwa na upinzani wa mara kwa mara kutoka kwa baadhi ya raia wa mataifa hayo ambao bado wana kumbukumbu za matukio ya kikatili yaliyofanywa na pande hasimu wakati wa vita vya Yugoslavia. Mara nyingi upinzani mkali zaidi hutokea pale kiongozi wa Serbia anapofanya ziara ya kiserikali katika nchi za Croatia, Slovenia au Bosnia na Herzegovina. Hii ni kwa sababu sehemu kubwa ya vitendo vya kikatili dhidi ya ubinadamu vilivyotokea katika vita vya Yugoslavia vilifanywa na Wanajeshi wa Serbia waliokuwa wakipigana kuzuia Jamhuri hizo zisijitenge.

Walinzi wakimkinga Waziri mkuu wa Serbia Aleksandar

Vucic dhidi ya mashambulizi ya mawe yaliyokuwa

yakirushwa na waombolezaji katika kumbukumbu ya

mauaji ya halaiki dhidi ya Waislamu huko Srebrenica

nchini Bosnia Julai 11 mwaka 2015

Tukio la kukumbukwa zaidi ni la tarehe 11 Julai, 1995 ambapo Waziri mkuu wa Serbia bwana Aleksandar Vucic alipigwa mawe hadi kuvunjiwa miwani na Waombolezaji nchini Bosnia-Herzegovina waliokuwa wakimzomea kupinga uwepo wake katika kumbukumbu ya mauaji ya kikatili dhidi ya maelfu ya Waislamu wa mji wa Srebrenica. Aleksandar Vucic kwa sasa ndiye rais wa Serbia.

Ukinakili Makala zangu kumbuka kufanya acknowledgment.
© Copy rights of this article reserved
®Written by Masudi Rugombana

Napatikana kupitia simu namba

+255743 184 044.
Email: masudirugombana@gmail.com

Umoja wa falme za Kiarabu ulitaka kuivamia kijeshi Qatar kwa kutumia mamluki wa Marekani.

Doha.

Imebainika kuwa, Umoja wa Falme za Kiarabu (UAE) ulikula njama ya kuishambulia kijeshi Qatar, kwa kutumia maelfu ya mamluki waliopata mafunzo ya kijeshi kutoka kampuni moja ya Marekani.

Abdullah bin Hamad al-Attiyah, Naibu Waziri Mkuu wa zamani wa Qatar ameliambia gazeti la Uhispania la ABC kuwa, Umoja wa falme za Kiarabu (UAE) ilikodisha kampuni binafsi ya usalama ya Marekani iliyojulikana kama "Blackwater-linked" ambayo kwa sasa inafahamika kama Academi, kwa lengo la kuwapa mafunzo mamluki ambao wangetumwa katika operesheni ya kijeshi ya kuivamia Qatar.

Bin Hamad al-Attiyah amesema lengo la Umoja wa falme za Kiarabu kuwapa mamluki hao mafunzo ya kijeshi lilikuwa ni kuivamia kijeshi nchi hiyo ndogo ya Ghuba ya Uajemi na kumuondoa mamlakani kwa nguvu Amir wake Sheikh Tamim bin Hamad al-Thani lakini ilishindwa kupata uungaji mkono wa Marekani.

Duru za habari zimeliambia gazeti la ABC kuwa, mamluki hao wa Umoja wa falme za kiarabu wamekuwa wakipokea mafunzo hayo ya kijeshi katika kambi ya Liwa Oasis mjini Abu Dhabi.

Saudi Arabia, Umoja wa falme za kiarabu (UAE), Bahrain na Misri tarehe 5 Juni mwaka huu zilitangaza kukata uhusiano wao wa kidiplomasia na Qatar zikiituhumu Doha kuwa inaunga mkono ugaidi na kwamba haiendi sambamba na malengo ya nchi nyingine za Ghuba.

Baada ya kukata uhusiano huo wa kidiplomasia, nchi nne hizo za Kiarabu baadaye ziliiwekea Qatar vikwazo vya kiuchumi na kuipa masharti chungu nzima.

Qatar imekanusha madai ya kuunga mkono ugaidi na inasisitiza kuwa, ni nchi inayojitawala na kamwe haitafuata siasa za kiimla za Ufalme wa Saudia.

Trump ni mfanyabiashara, hajui chochote kuhusu siasa na diplomasia-Iran

Tehran.

Mshauri wa Kiongozi wa kidini wa Jamhuri ya Kiislamu ya Iran katika Masuala ya Kimataifa amesema tabia zisizo na mantiki za Rais Donald Trump wa Marekani zinaashiria kuwa hajui siasa wala hana ufahamu kuhusu mambo ya historia.
Dr. Ali Akbar Velayati amesema matamshi ya kibabe ya Trump yanaonyesha wazi kuwa hana ujuzi wowote katika masuala ya siasa na diplomasia na ni mtu ambaye amekulia katika ulimwengu wa biashara.

Dr. Ali Akbar Velayati

Amesema vikosi vyote vya jeshi la Iran likiwemo Jeshi la Walinzi wa Mapinduzi ya Kiislamu IRGC ni milki ya Wairani wote, ambavyo si tu vimeimarisha mshikamano na usalama wa taifa la Iran, bali pia vimesimama kidete dhidi ya maadui wa Iran sambamba na kuyapigisha magoti magenge ya kigaidi na nchi zinazowaunga mkono magaidi hao.

Rais Donald Trump wa Marekani

Dr. Velayati amesisitiza kuwa makubaliano ya JCPOA yalipasishwa katika Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa na hivi sasa yanatambuliwa kuwa ya kimataifa. Ameongeza kuwa, wanachama wengine wa kundi la 5+1 wanapasa kuilazimisha Marekani isikengeuke fremu iliyoainishwa na wakala wa shirika la nguvu za atomic (IAEA)na mazungumzo  ya JCPOA.
Siku ya IjumaaTrump alitoa matamshi yasiyo na msingi na kukariri tuhuma zisizo na maana za huko nyuma dhidi ya taifa la Iran; akidai kuwa Iran haijaonyesha moyo wa dhati katika kufungamana na makubaliano hayo ya nyuklia.
Aidha alikariri madai yake ya huko nyuma yasiyo ya kimantiki kwamba Tehran inaunga mkono ugaidi.

Source: Pars today.

Rais Hassan Rouhani wa Iran azitembelea Kuwait na Oman

Kuwait City.

Rais wa Jamhuri ya Kiislamu ya Iran na Amir wa Kuwait wamesisitiza umuhimu wa umoja na mshikamano wa nchi jirani na za Kiislamu hasa kwa kuzingatia hali ya hivi sasa Mashariki ya Kati.

Rsis Hassan Rouhani akizungumza na Emir wa Kuwait

Sheikh Sabah Al- Ahmad Al-Jaber Al-Sabah

Rais Hassan Rouhani wa Iran na Amir wa Kuwait Sheikh Sabah Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah wamesisitiza hayo katika mkutano wao mjini Kuwait Jumatano usiku. Akiwa katika  ziara rasmi nchini Kuwait, Rais wa Iran amemfahamisha Amir wa nchi hiyo kuwa nchi mbili hizi zina nukta za pamoja za kiutamaduni, kihistoria na kidini na kwamba uhusiano wa karibu na wa kidugu wa nchi mbili umekuwepo kwa muda mrefu.
Rais Rouhani amesema kuna fursa nyingi za kuimarisha uhusiano wa Iran na Kuwait katika nyanja mbali mbali.


Aidha amesema hivi sasa eneo la Mashariki ya Kati linakabiliwa na hatari kubwa ya ugaidi na kuongeza kuwa, tatizo hilo ambalo linawasibu wote linaweza kutatuliwa kwa ushirikiano wa nchi za eneo. Rais Rouhani amesisitiza haja ya nchi za eneo kujiepusha na mifarakano na kuongeza kuwa, 'sote tunapaswa kuishi kwa pamoja kwa msingi wa udugu wa Uislamu na tujiepushe na mifarakano.


Kwa upande wake, Amir wa Kuwait Sheikh Sabah Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah amesema amefurahishwa na safari ya Rais wa Iran nchini Kuwait pamoja na mitazamo yake ya kuleta umoja. Amir wa Kuwait amesema kwa kuzingatia hali ya sasa katika eneo, nchi yake ina azma ya kuimarisha uhusiano wa pande zote na Iran. Sheikh Al Sabah amesisitiza ulazima wa umoja na mashikamano wa nchi za eneo na Waislamu kwa ujumla kutokana na hali ya hivi sasa katika eneo na kuongeza kuwa: "Sisi sote ni Waislamu na kwa kuzingatia udugu wetu tunapaswa kuishi kwa pamoja katika mkondo wa ustawi, uthabiti na amani."


Rais wa Iran pia mapema Jumatano alitembelea Oman na kufanya mazungumzo na Sultan Qaboos wa nchi hiyo.
Baada ya safari yake hiyo ya siku moja nchini Kuwait na Oman, Rais Rouhani alirejea Tehran jana usiku.

Waziri wa mambo ya nje wa Oman aikosoa Saudi Arabia kwa kupendelea vita

Muscat.
Waziri wa Mambo ya Nje wa Oman Yusuf bin Alawi ameikosoa Saudi Arabia kutokana na kushupalia utumiaji njia za kijeshi badala ya diplomasia kwa ajili ya kutatua migogoro ya eneo la Mashariki ya Kati.

Waziri wa mambo ya nje wa Oman bwana Yusuph bin Alawi

Akizungumza katika mahojiano aliyofanyiwa na kanali ya televisheni ya Kiarabu ya Shirika la Utangazaji la Uingereza BBC, Waziri wa Mambo ya Nje wa Oman ameashiria kushupalia Saudia utumiaji njia za kijeshi kwa ajili ya kutatua migogoro ya eneo na kueleza kwamba: Badala ya njia za kjeshi, matatizo na migogoro ya eneo inapasa itatuliwe kwa njia za kidiplomasia.

Akizungumzia safari aliyofanya nchini Syria, Bin Alawi ametetea hatua yake hiyo kwa kueleza kwamba: Syria ni nchi ya Kiarabu na Oman haijavunja uhusiano wake wa kidiplomasia na nchi hiyo.


Kuhusu upatanishi wa nchi yake kwa ajili ya kutatua mgogoro wa Yemen, Waziri wa Mambo ya Nje wa Oman amesema, kitu kinachopewa umuhimu na Oman ni kusimamishwa vita na kutatuliwa hitilafu zilizopo kulingana na matakwa ya wananchi wa Oman.

Yusuf bin Alawi amesisitizia pia nchi za eneo hili kupambana na ugaidi na kueleza kwamba magaidi wakiwemo wa Daesh wamehatarisha amani na uthabiti wa eneo

MSOMALI AGOMBEA UBUNGE MAREKANI

Mwanamke mmoja aliyezaliwa Somalia lakini sasa ni mpiganiaji haki za kibinadamu Ilhan Omar anapigiwa upatu kuweka historia kuwa Mmarekani wa kwanza mzaliwa wa taifa hilo la Afrika Mashariki kuchaguliwa kuwa mbunge nchini Marekani.

Binti huyo mwenye umri wa miaka 33 amemuangusha mbunge aliyehudumu kwa zaidi ya mika 44 katika bunge la jimbo la kwa chama cha Democratic .
Mbunge huyo wa zamani bi Phyllis Kahn amekuwa akiiwakilisha DFL, kinachoshirikiana na chama cha Democratic .
Bi Omar, na familia yake walitoroka mapigano ya wenyewe kwa wenyewe nchini Somalia kwenda Kenya walikoishi kwa miaka minne kabla ya kwenda Marekani.
Huko walihamia eneo lenye wasomali wengi la Cedar-Riverside, katika jimbo la Minnesota.
Kizingiti kilichosalia mbele ya bi Omar ni mpinzani wake wa chama cha Republican Abdimalik Askar, ambaye pia ni msomali raia wa Marekani katika uchaguzi mkuu ujao ulioratibiwa kufanyika mwezi Novemba.
Hiyo inamaanisha iwapo kila hali itasalia ilivyo basi Msomali mmoja raia wa Marekani atakuwa bungeni mwakani.

Kujua lugha ya Kiarabu sio kuujua Mwongozo wa Allah

Na Sadiq M. Sadiq. (Gazeti la Annur

Haya ni maelezo ya wazi kwa watu (wote na uongozi na mauidha kwa wamchao (Mwenyezi Mungu). Na kwa yakini tumeifanya Qur-an iwe ni nyepesi kufahamika lakini yuko anayekumbuka" (54:17).

"Kitabu kinachopambanuliwa aya zake ni kisomi (kikilichoteremka) kwa lugha ya Kiarabu kwa wanaojua kheri. Kitoacho habari njema na kionyacho lakini wengi katika wao wamekengeuka kwa hiyo hawasikii" (54:3-5).

Aya zilizotangulia hapo juu bila shaka zinajieleza wazi hazihitaji ufafanuzi wa kina. Mwenyezi Mungu (s.w) kateremsha Qur-an kama ni mwongozo.

"Tukasema shukeni humo nyote na kama ukikufikieni mwongozo utokao kwangu, basi watakaoufuata mwongozo wangu haitakuwa khofu juu yao wala hawatahuzunika" (2:38).

"Hivyo Qur-an ni mwongozo kwa wamchao Allah (s.w)" (2:2).

Allah (s.w) ameteremsha Qur-an kwa watu wote lugha zote hivyo watu wataifahamu Qur-an kama mwongozo wao kwa lugha wanayoielewa wao.
Na Qur-an haina maana ni kitabu tu bali ni uongozi kamili kwa wanaomcha Allah (s.w) utakuta humo maonyo. Mawaidha, rehema, n.k. Hivyo ujumbe uliomo ndani yake ndio hitajio la watu kama aya zote nilizozitaja hapo juu zinavyojieleza wazi. Sasa inachoshangaza kukuta mtu anadai kwamba huwezi ukaisoma Qur-an mpaka ujue kiarabu, kwa maana nyingine huwezi kuongozwa na Qur-an mpaka ujue kiarabu.

Pili, huyo huyo mtu anaedai mtu anasimama katika mimbari hali ana Uislamu wa Kimarekani kwa kuwa amevaa suruali aina ya jeans au suti na tai na pia anaongea kingereza mtu wa aina hiyo ana Uislamu wa Kimarekani.

Nianze na la kwanza. Ni kweli kwamba huwezi kufasiri Qur-an mpaka utimize masharti yake na moja ya sharti ni kujua lugha ya Kiarabu. Lakini kuwa mimi nisiefahamu Kiarabu siwezi kusoma Qur-an ama siwezi kuongozwa na Qru-an hii si kweli kwa sababu japo Qur-an imeteremshwa kwa lugha ya Kiarabu haiitaji lugha bali mwongozo. Hivyo mwongozo humwongoza mtu kwa kuelewa hiki ni nini na hiki ni nini.

Kiarabu ni lugha ya Mtume (s.a.w) ndio maana Allah akamteremshia kwa lugha hiyo na kama Mtume (s.a.w) angekuwa msukuma basi Qur-an ingeshuka kwa lugha ya kisukuma ili wale wanaoteremshiwa wapokee kwa lugha wanayoifahamu ndio maana Mtume (s.a.w) alituma baadhi ya maswahaba wake ili wajifunze lugha zingine kusudi kubwa lilikuwa ni mawasiliano pamoja na kuwafikishia ujumbe wa Allah (s.w) kwa lugha wanayoielewa wao.

Si lengo langu kupinga Waislamu wasijifunze Kiarabu la. Nia yangu wale wanaoifahamu Qur-an kwa maana wanaofahamu ujumbe uliomo ndani yake basi wawafikishie wengine kwa lugha wanayoielewa. Ajabu huyo anaedai huwezi kusoma Qur-an mpaka ujue Kiarabu anatumia aya za duniani kisha anatafsiri kwa lugha ya kiswahili halafu anawambia wengine hawataifahamu au wajue Kiarabu.

Ni vizuri wewe unaeijua watungie watu vitabu kwa lugha wanazofahamu ili iwe rahisi kwao kuelewa ujumbe uliomo kuliko kuwakatisha tamaa kabisa kuwa mpaka wafahamu Kiarabu ndio wajue huku ni kuturudishia maendeleo yetu nyuma.
Wawepo wasomi, katika jamii wataozama katika elimu ili watufahamishe misingi ya Uislamu katika lugha tunayoielewa. Hamwezi wote kuwa watabibu, wanasayansi, wanasiasa, wachumi n.k., lakini wachache wakifahamu watakidhi mahitaji ya wengi. Hivyo si wote wataifahamu Qur-an katika lugha yake ya asili lakini ikifanywa juhudi ya kuitafsiri katika lugha mbalimbali kama ambavyo ilivyo hivi sasa watu watafahamu kulingana na lugha zao. Mswahili, mwingereza, mmasai, mnyamwezi n.k., wote hao wakifikishiwa ujumbe kwa lugha wanazozielewa itakuwa ni busara sana. Kwa kuwa Allah (s.w) anasema Qur-an ni nyepesi kufahamika yaani miongozo yake inakubaliana na akili ya mtu ni wajibu kuifikisha kwetu japo si kwa lugha ya Kiarabu. Maadamu Qur-an inatafsirika kwa lugha zote basi wanazuoni ndio wenye jukumu la kuifasiri katika lugha mbali ili iweze kuwafikia walengwa.

Pili, kwamba kuna Uislamu wa Kimarekani. Sasa yule anaedai kwamba mvaa jeans au suti kisha akasimama katika membari na huku akitoa mawaidha akichanganya na kingereza kwa mtazamo wa mtu huyo, huyo ni Muislamu wa Kimarekani. Kwa uoni wangu madai ya mtu wa aina hii si yenye upeo na bado hajafahamu kuwa Qur-an ni mwongozo. Na kama anafahamu Qur-an kuwa ni mwongozo basi fikra zake zinamtuma kuwa wanaoongozwa ni wavaa kanzu, vilemba, hajari akiwa na tasbihi (shanga) ndefu kama mtu huyo ndie ataeongozwa na Qur-an.
Fikra ya aina hii si ya msomi na kama ni msomi basi ni msomi wa lugha na sio Qur-an ndio maana madai yake yanalenga kujua lugha ndio ujue Qur-an. Mfano mimi nimesilimu kutoka ukristo na kuingia Uislamu itakuwaje basi mpaka nijue lugha ndio nijue mwongozo? Kwa maana hiyo wanaosoma mfano, Tafsiri ya Qur-an ya Abdallah Farsy hawajui Qur-an kwa kuwa lugha imewatupa mkono.

Vivyo hivyo anaevaa jeans atakapoelewa kwamba Qur-an ni mwongozo vipi asiongozwe kwa kuwa amevaa jeans? Watu wa namna ya huyu wanataka Uislamu wa Saudi Arabia wa kanzu, kitu ambacho sicho kinachoupeleka Uislamu mbele. Wapo wanafiki wao hurudisha nyuma maendeleo ya Uislamu, lakini nao utawakuta wamefuga ndevu wamevaa suruali fupi wamenyoa nywele lakini hayo yote ni mapambo ya mwili vitendo ni mnafiki huyu je? Tena na lugha anaijua vizuri sana.
Kwa kifupi Uislamu si kanzu wala kofia bali ni kuukubali moyoni na kuutia katika vitendo kwa lengo la kusimamisha serikali ya Allah (s.w).
Mashariki ya kati vazi lao ni kanzu utakuta mkristo myahudi na mwislamu wote wamevaa kanzu. Kwa hiyo ukidai mvaa jeans ni mwislamu wa kimarekani nasi tutaona mvaa kanzu mwislamu wa saudia au mashariki ya kati kutokana na uvao wake.
Ningeshauri watu wa namna hii wawafunze Waislamu wasiofahamu mwongozo wa Allah (s.w) jinsi ipasavyo Muislamu kutenda na sio kuwakatisha tamaa kwa mavazi, lugha n.k.
"Allah (s.w) anatazama nafsi zetu na matendo yetu, kama yanalingana na mwongozo wake.

Nigerian court says Muslim students can wear hijab to school

LAGOS,
Nigeria’s court of appeals on Thursday ruled that Muslim female students can wear their head covering to schools, dismissing a government ban as “discriminatory and an infringement on the constitutional rights” of the affected students.

The appeals court, chaired by Justice Ali Gumel, also set aside a ruling on Oct. 17, 2014, by a Lagos high court which upheld the ban on the Muslim female head covering.
“The hijab is an act of worship. Refusal to allow female Muslim students is an infraction on their constitutional guaranteed right,” according to the five-man special panel set up to hear the controversial case brought by the Muslim Students Society of Nigeria.
“The judgment of the lower court is hereby set aside,” the panel added in a unanimous ruling read by Gumel.

Abdulganiyyi Adetola-Kazeem, counsel to the Muslim students, hailed the ruling.
“Their Lordships have just confirmed what we know before, that hijab is […] a right for the female Muslim recognized by the constitution and that no authority, whether government or any other, has the power to infringe upon it,” he said shortly after the ruling.

The Lagos government has yet to comment on the ruling which is subject to final appeal to the Supreme Court.

RWANDA YAPIGA MARUFUKU VAZI LA NIQAB

Kigali.
JUMUIYA ya Waislamu nchini Rwanda imepiga marufuku wanawake nchini humo kuvaa vazi la niqab linalofunika mwili mzima.

Vazi la Niqab

Ilisema hatua hiyo ya kupiga marufuku vazi hilo linalovaliwa na wanawake ni kutokana na sababu za kiusalama kwa Waislamu na Wanyarwanda kwa ujumla.

Hatua hiyo inakuja baada ya kundi la Waislamu zaidi ya 17 kushikiliwa na kufunguliwa mashtaka kwa kusajili vijana wa kujiunga na kundi lijiitalo Dola la Kiislamu (IS).

“Hili vazi ni la Kiislamu, hata hivyo limeanza kutumika vibaya kwa madhumuni ya kudhuru usalama wa Waislamu na vitendo vinavyokinzana na mafunzo ya dini ya Kiislamu,” taarifa ilisema.
“Jambo la pili ni usalama wa nchi. kwa sababu watu wanajificha na kutenda vitendo pasi na kutaka kuonekana.
“Tumeona fikira potofu tayari ikishamiri na ndipo tukachukua uamuzi huu wa kuzuia kuenea kwa uovu,” alisema Sheikh Mussa Sindayigaya.
Katika Msikiti Mkuu wa Nyamirambo jijini Kigali, Waislamu wengi wanaonekana wakiingia msikitini, lakini hakuna hata mmoja aliyevaa vazi hilo miongoni mwa wanawake au mabinti wanaoingia humo.

Wanaounga mkono uamuzi wa jumuiya hiyo wanasema kuwa Niqab ilikuwa imeanza kutumika kuficha maovu mengi katika jamii.
Aidha wanasema wanawake Waislamu wanapaswa kuwajibika kwa kujiepusha na maovu ambayo sasa yameanza kuchipuka kwa kisingizio cha Niqab.

Hata hivyo wapo baadhi ya Waislamu waliokasirishwa na uamuzi huo, lakini hawakutaka kuzungumzia suala hilo wakisema kuwa wanahofia usalama wao.

SHEIKH PONDA AMPONGEZA RAIS MAGUFULI

Kiongozi wa Taasisi na Jumuiya za Kiislamu, Sheikh Ponda Issa Ponda amempongeza Rais John Magufuli kutokana na ahadi yake ya kurejesha mali za Waislamu.

Rais Dr. John Magufuli akihutubia katika baraza la Eid el Fitr

Sheikh Ponda amesema ahadi hiyo ya Rais ni ya kuungwa mkono kwa kuwa inaonyesha kujali masilahi ya wananchi, hususan Waislamu.
Juzi, akihutubia Baraza la Idd el Fitr jijini Dar es Salaam, Rais Magufuli alisema atawasaidia Waislamu kurejesha mali zao na kumpongeza Mufti wa Tanzania, Sheikh Mkuu, Abubakar Zubeir kuwa alikuwa mstari wa mbele katika kurejesha mali hizo kabla hata hajapewa cheo hicho.“Nakumbuka wakati nikiwa Waziri wa Ardhi, kabla hujawa Mufti, pamoja na viongozi wa Bakwata na wengine, ulifika ofisini kwangu ukieleza jinsi mali za Waislamu zilivyokuwa zinadhulumiwa

"Ninafamu pamekuwa na hiyo tabia ya baadhi ya viongozi wenye mali kuwatumia viongozi wa Bakwata na dini nyingine katika kuwarubuni na kuingia ubia. Mali hizo baadaye huwa zinapotea kabisa,” alisema.

“Tujitahidi kwa nguvu zote kusimamia mali hizi zisije kuwa chanzo cha kuvunjika kwa amani. Tunapenda wawekezaji, lakini wanachokiahidi hawatekelezi. Haiwezekani.
“Haiwezekani na wala haikubaliki kwa watu kwa ujanja wao na wakati mwingine kwa kutumia wanasheria wao kukalia mali za Waislamu. Mali za Waislamu lazima zirudi na za Wakristo zirudi ili amani iwepo.”

Mwanaharakati wa Kiislamu Sheikh Ponda Issa Ponda

Sheikh Ponda alisema kwa kauli hiyo, Rais Magufuli ametambua juhudi ambayo wamekuwa wakizifanya katika kupigania mali za Waislamu, kama ilivyokuwa katika kupigania kiwanja cha Chang’ombe hadi kusababisha kesi dhidi yake na wenzake.

Akizungumzia msaada wa Rais Magufuli kwa ajili ya Hija, alisema hiyo ni ruzuku muhimu, lakini Rais angekaa na Waislamu wamweleze mambo ambayo ni muhimu zaidi ili uwekezaji wake uwe na manufaa zaidi.

WATU TISA WAFARIKI DUNIA KWA KUKANYAGANA KWENYE SHEREHE ZA EID EL FITR HUKO GHANA.

Watu waliojitokeza kushuhudia tukio la kukanyagana ndani ya ukumbi wakati wa sherehe za Iddi huko mjini Kumasi nchini Ghana.

       

Watu tisa wamefariki dunia katika jiji la Kumasi ambalo ni la pili kwa ukubwa nchini Ghana baada ya kukanyagana kwenye sherehe ya Sikukuu ya Eid el Fitr inayohitimisha mfungo wa mwezi mtukufu wa Ramadhan hapo jana.

Majeruhi walipelekwa katika Hospitali iliyokaribu ambapo mmoja wao alikuwa katika hali mbaya. Kituo cha redio cha Joy FM kiliripoti.

Kuna taarifa za kunganganya kuhusiana na sababu la tukio hilo la kukanyagana lililotoke usiku. Mmoja kati ya mashuhuda alinukuliwa akisema kuwa kukatika kwa umeme kulisababisha taharuki na vurugu wakati watu wakigombania kuondoka ukumbini.


Shuhuda mwingine alisema kuwa taa zilizimika ukumbini wakati sherehe zikielekea kumalizika lakini watu hawakuweza kutoka nje kwa sababu milango ya ukumbi ilikuwa imefungwa..
Waislamu walisherehekea sikuku ya Eid el fitr siku ya Jumatano kukamilisha mfungo wa mwezi mtukufu wa Ramadhani.